Về đạo đức và kết luận đúng - sai
Bạn đang cầm lái một đoàn tàu hỏng phanh, phía trước đường ray là một nhóm năm công nhân đang làm việc, bạn bấm còi inh ỏi nhưng họ không để ý. Đang hốt hoảng không biết làm sao thì bạn thấy một đường ray phụ, trên đó chỉ có một người thôi. Liệu bạn có bẻ lái, (cố ý) sát hại một người để cứu năm người? Liệu đó có phải là việc làm phù hợp đạo đức? (The trolley dilemma).
Câu trả lời nằm ở mỗi cá nhân và hệ quy chiếu mà họ theo đuổi, cũng như bối cảnh chung của xã hội.
Mỗi trường phái đạo đức lại có một quan điểm riêng.
Bạn là người tôn trọng lợi ích đa số hơn thiểu số, hay bạn bảo vệ người yếu thế?
Bạn tự đặt ra cho mình những quy chuẩn đạo đức mà tuyệt đối không được phá bỏ, hay là người linh hoạt tuỳ theo hoàn cảnh?
Bạn thích sự bảo vệ của luật pháp và chính quyền, hay thích mọi việc tự do - chỉ thương lượng người với người là ổn thoả?
Có rất nhiều trường phái mà dường như chính mình cũng không biết mình là ai.
Liệu Robin Hood cướp của người giàu chia cho người nghèo có phải một việc làm phải đạo? Liệu có nên thuyết phục một người đang phút lâm chung hiến tạng để cứu nhiều người khác? Liệu một xã hội cho phép mọi người trả tiền để được miễn/giảm nghĩa vụ quân sự có phải là một xã hội bất công?
Còn rất nhiều vấn đề đạo đức nan giải mà chúng ta khó có thể đưa ra câu trả lời là trắng hay là đen.
Điều quan trọng trong cuộc tranh luận này theo mình là sự cởi mở với quan điểm trái chiều cũng như tôn trọng sự khác biệt. Cũng đừng cố gắng thay đổi quan điểm của đối phương làm gì. Không được đâu.
Bài viết dựa vào kinh nghiệm và kiến thức mình nhặt được từ khoá học Justice của Michael Sandel.